Bestiae animatae

Dieren in de kunst

Voor deze bijzondere en veelzijdige tentoonstelling werden kunstwerken geselecteerd van achtentwintig toonaangevende beeldende kunstenaars, waarin op intrigerende wijze dieren zijn afgebeeld als een schakel tussen de mens en de natuur. Bert Jansen, kunstcriticus, stelde in opdracht van het Cobra Museum deze tentoonstelling samen.

Schakel tussen de mens en de natuur

Afbeeldingen van dieren fungeren als een schakel tussen de mens en de natuur. De tentoonstelling laat zien dat daarin veel verschillende opvattingen mogelijk zijn. Soms zijn de beelden ingegeven door poëtische ontroering bij het observeren van een paradijselijk samenzijn van soorten. Soms zijn het hybride monsters als de kunstenaar de rol speelt van een lukraak knutselende wetenschapper in zijn laboratorium. Soms zijn het foto's, alsof het gaat om herinneringen aan een fauna die ooit heeft bestaan, voordat de mens als homo economicus zijn entree maakte.

Bezielde dieren

AI die verschillende invalshoeken hebben gemeen dat ze iets vertellen over de plaats die mensen tegenover de natuur innemen. Welbeschouwd zijn dieren in kunstwerken steeds verhulde mensbeelden waar we ons in herkennen. Ze zijn voorzien van een menselijke ziel om die herkenning mogelijk te maken. En om ze te onderscheiden van dieren zoals een bioloog ze bekijkt, zijn ze aangeduid met een Latijnse benaming: Bestiae animatoe (Bezielde dieren), alsof ze samen een aparte soort vormen in het dierenrijk.

Menselijke eigenschappen

Het toeschrijven van menselijke eigenschappen aan dieren is niet voorbehouden aan de beeldende kunst alleen. Identificatie met dieren ligt aan de basis van talloze fabels die in alle culturen en van oudsher voorkomen. In de vorm van een verhaal verbeelden ze de menselijke maatschappij, soms ironisch, soms moraliserend of idealiserend. In die fabels ziet de mens het dier als soortgenoot, als een voorbeeld waarvan we kunnen leren hoe wel en hoe niet te doen. Dat begint al vroeg, in de eerste leesboekjes voor kinderen. Maar sprookjes en fabels waarin dieren de hoofdrol spelen, zijn er niet alleen voor kinderen. Ze fungeren ook voor een cultuur als geheel als referentiekader bij het definiëren van het onderscheid tussen wat moreel juist en dus menselijk is en wat geldt als amoreel gedrag, wat gezien wordt als dierlijk of beestachtig.

Symbolische omgang

De symbolische omgang van de mens met de dierenwereld is ook af te leiden uit het alledaagse taalgebruik. Er bestaat een overvloedige lijst van spreekwoorden, scheldwoorden en vergelijkingen om die band tussen mens en dier te illustreren. Je kunt als kat en hond samenleven, iemand kan zo slim zijn als een aap, zo stom als een koe of zo dom als een ezel. Zo zijn er in de taal talloze vergelijkingen met dieren te vinden om een eigenschap of een lichamelijk kenmerk te typeren.

Veelzijdig onderwerp

De veelzijdigheid van het onderwerp maakte het mogelijk om kunstenaars uit verschillende generaties en van allerlei pluimage bijeen te brengen, zonder rekening te hoeven houden met stilistische en inhoudelijke overeenkomsten in hun werk. Er is gekozen voor een zo breed mogelijke variatie in de deelnemers waarmee is aangegeven dat het afbeelden van dieren in het artistieke proces een beproefd middel is om betekenis over te dragen. Zo'n generaliserend vertrekpunt biedt de mogelijkheid om iedere kunstenaar individueel aan het woord te laten en ieder werk apart te beoordelen op beeldende zeggingskracht en narratieve rijkdom.

Tentoonstelling

Cobra Museum
Sandbergplein, Amstelveen
Van 24 april t/m 29 augustus 2004

Afbeelding

William Wegman, Diamonds, 1980, polaroid 61 x 51 cm

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel juli / augustus 2004
Zoeter Meer tussen Hemel en Aarde

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom