Fata Morgana

Nederlandse Oriëntalisten

De verbeelding van het Oosten: Nederlandse Oriëntalisten 1830-1930 Ons beeld van het Nabije Oosten en de daarmee verbonden Arabische wereld is al sinds de Middeleeuwen vertekend door gebrekkige informatie en eenzijdige waarnemingen. De komst van moslims naar ons land en de informatie via de media hebben dat beeld slechts ten dele veranderd. Nog steeds leven op de achtergrond opvattingen over de Arabische wereld die op zijn minst verouderd of eenzijdig zijn. Voor het religieus fanatisme en het terrorisme van nu denken we wortels te vinden in de geschiedenis.
Een stroming die een belangrijke rol speelde in de totstandkoming van deze opvattingen en die er ook een getuigenis van vormde, is het Oriëntalisme. Deze Europese stroming uit de 19e eeuw heeft zijn sporen nagelaten in kunstwerken, gebruikvoorwerpen, woninginrichting, literatuur en architectuur. In het voetspoor van met name Franse schrijvers en kunstenaars zochten tussen 1830 en 1930 ook Nederlandse kunstenaars inspiratie in Arabische culturen.
Hun werk heeft het vertekende beeld van het Oosten versterkt. In hoeverre het Oriëntalisme van invloed is geweest op onze beeldvorming, is komend najaar te zien op de tentoonstelling Fata Morgana.

Nederlandse kunstenaars

Deze expositie richt de schijnwerpers op de Nederlandse kunstenaars die de Oriënt bezochten, zich er door lieten inspireren en vervolgens in eigen land de 'Oosterse' belangstelling verder aanwakkerden. Tientallen schilders, zoals Willem de Famars Testas, Marius Bauer, Philippe Zilcken en Kees van Dongen reisden naar deze streken. Oosterse reisverslagen, romans en dichtbundels van bijvoorbeeld Jacobus van Looy en Louis Couperus werden volop gelezen. Nederlandse interieurs werden opgevrolijkt met oosterse tapijten, divans, moskeelampen en soms zelfs complete badkamers of salons in oosterse stijl en in het straatbeeld verrezen 'Moorse' theaters en synagogen.

Het Oriëntalisme

Met het echte Oosten had het Oriëntalisme maar zijdelings te maken. Voor veel Europeanen was het Oosten een spiegelbeeld van het Westen. Soms was dat een negatief tegenbeeld, zoals in het geval van christelijke auteurs die het Heilige Land bezochten en een treurig beeld schetsten van de Oosterse samenleving om de zending in een gunstiger daglicht te stellen, of politici en militairen die fel uithaalden naar het statische karakter van de oosterse samenleving om het westerse imperialisme te legitimeren.
In artistieke kringen was dat echter vaak een positief tegenbeeld: kunstenaars zochten een alternatieve wereld om de beperkingen en beklemmingen van de westerse maatschappij te ontvluchten. Een geïdealiseerd Oosten werd zo een instrument om kritiek te leveren op de eigen cultuur.

Opzet expositie

De tentoonstelling Fata Morgana is opgebouwd rond thema's die centraal stonden in de artistieke verbeelding van het Oosten: het sprookjesachtige Oosten van de 1001 Nacht; het sensuele Oosten van odalisken en buikdanseressen; het bijbelse Oosten dat sinds de aartsvaders nauwelijks veranderd zou zijn én het onbedorven Oosten waar de kapitalistische maatschappij nog niet was doorgedrongen. Ook is er aandacht voor de artistieke fascinatie van de schilders voor het oriëntaalse licht en het oosterse landschap.
In het laatste deel van de expositie staat de hedendaagse beleving van het Oosten centraal. Met welke beelden worden we nu geconfronteerd? Een vergelijking van oudere en hedendaagse beelden laat zien in hoeverre wij nog steeds dezelfde gemeenplaatsen hanteren: fantasieën over haremavonturen, reizen naar het land van Abraham, het Marakech van hippies in de jaren zestig, buikdanseressen op personeelsfeestjes, oosterse sprookjespaleizen op de Efteling en de fanatieke terroristen in speelfilms.

Publicatie Kunstschrift

Bij de expositie verschijnt een speciale, fraai geïllustreerde aflevering van Kunstschrift. In dit nummer gaan enkele specialisten nader in op het fenomeen van het Nederlandse Oriëntalisme en wordt het verschijnsel in een internationaal perspectief geplaatst. Aflevering 2004-5 van Kunstschrift wordt verspreid onder de eigen abonnees maar is ook los verkrijgbaar in de boekhandel.

Tentoonstelling

Noordbrabants Museum
Verwersstraat 41, 's-Hertogenbosch
Telefoon: 073 6877 877
Van 25 september 2004 t/m 9 januari 2005

Lees verder: meer informatie

Actuele exposities
Tentoonstellingen september 2004
Kastelen cd-rom
Raoul De Keyser

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom

Ruud van Capelleveen laat met Koning Eenoog zien dat geschiedenis niet saai is en zeker niet dor beschreven hoeft te worden. De foto’s zijn paginabreed en illustreren de artikelen op treffende wijze.
Deze cd-rom bevat veel informatie.
U zult uren genieten van Koning Eenoog.
Koning Eenoog