Jacoba van Heemskerck

Overzichtstentoonstelling Jacoba van Heemskerck van Beest

Het Gemeentemuseum Den Haag presenteert dit najaar een grote overzichtstentoonstelling van Jacoba van Heemskerck van Beest (1876-1923), een kunstenares die begin vorige eeuw een belangrijke bijdrage leverde aan het ontstaan van de moderne kunst in Nederland.

Luminisme en kubisme

Van Jacoba van Heemskerck van Beest bewoog zich, net als Piet Mondriaan, via het luminisme en kubisme in de richting van de abstracte kunst. Onderzoek van de afgelopen drie jaar wijst echter uit dat haar eigenzinnige schilderijen en tekeningen een opmaat waren voor de gebrandschilderde ramen, die ze aan het eind van haar leven maakte. Deze ramen waren deels onbekend en een aantal is speciaal voor deze tentoonstelling gerestaureerd.

Invloeden

Jacoba van Heemskerck studeerde na de Koninklijke Academie in Den Haag verder bij de Larense schilder Ferdinand Hart Nibbrig en ging vervolgens, net als eerder Pablo Picasso, Edvard Munch en Henri Matisse dat deden, in de leer bij het atelier van Eugène Carrière in Parijs, een toen voor vrouwen opmerkelijke stap. Daar maakte ze kennis met de werkelijk moderne kunst van die tijd. Daarna zou ze haar leven lang werken in Den Haag en in Domburg, waar ze met haar levenspartner Marie Tak van Poortvliet een huis bouwde en veel contacten onderhield met de Nederlandse avant-garde. Marie Tak legde in die jaren een indrukwekkende collectie moderne kunst aan, met onder meer werk van Piet Mondriaan, Franz Marc, Fernand Léger en Wassily Kandinsky, wiens werk ze in Nederland introduceerde.

Artistieke ontwikkeling

De artistieke ontwikkeling die Jacoba van Heemskerk van Beest doormaakte is goed vergelijkbaar met die van Piet Mondriaan: beide kunstenaars werden rond 1910 aangeraakt door moderne stromingen als luminisme en kubisme, werkten in Domburg samen en beeldden meer dan eens hetzelfde onderwerp af. En beide kunstenaars werden geïnspireerd door de antroposofie van Rudolf Steiner. Dit leverde een beeldtaal op waarin het gebruik van contrasten belangrijk is: felle tegenover doffe kleuren, lijnen tegenover vlakken, horizontalen tegenover verticalen. Maar waar Piet Mondriaan zich ontwikkelde naar een strakke geometrie liet Jacoba van Heemskerck van Beest zich, mede door de antroposofie, beïnvloeden naar een open, losse en intuïtieve kunstvorm. Haar leven lang zou ze, net als Wassily Kandinsky, zoeken naar de expressie van de innerlijke wereld. De terugkerende onderwerpen in haar oeuvre zijn dan ook altijd symbolisch van aard: zeilschepen, bruggen en bomen, in heldere, levendige kleuren en met ferme contouren. Hoewel ze de werkelijkheid nooit losliet, abstraheerde Jacoba van Heemskerck gaandeweg haar onderwerpen, zodat ze bijna niet te herkennen waren. Dit leverde haar groot succes op, met name in Duitsland, waar ze vanaf 1913 bij de Berlijnse expressionistische galerie Der Sturm exposeerde.

Monografie en de oeuvrecatalogus

In 1982 werd het oeuvre van Jacoba van Heemskerck van Beest in Nederland al enigszins aan de vergetelheid ontrukt met een expositie in het Gemeentemuseum Den Haag. De glas-in-loodramen werden toen gezien als een curieus uitstapje van de kunstenares. Onderzoek heeft echter uitgewezen, dat de ramen van groot belang zijn voor haar oeuvre: haar zoektocht om het wezen van kleur aan licht te verbinden eindigde bij dit medium. Nu zijn met steun van de Antroposofische Vereniging in Nederland en de lona Stichting, drie van de negen ramen, die ze in 1921 ontwierp voor de Marinekazerne in Amsterdam, gerestaureerd. Deze ramen zijn temidden van bruiklenen uit binnen- en buitenland te zien in een uitgebreid overzicht van de kunstenares.
Bij de tentoonstelling verschijnt de monografie en de oeuvrecatalogus "Jacoba van Heemskerck van Beest, Schilderes uit roeping", waarin het onderzoek van J.F.A. van Paaschen Louwerse en A.H. Huussen jr. is vastgelegd (Waanders Uitgevers, 256 pagina's, 42,50 euro).

Tentoonstelling

Gemeentemuseum Den Haag
Stadhouderslaan 41 Den Haag
Van 27 augustus t/m 21 november 2005
Telefoon: 070 33 81 111

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel juli en augustus 2005
Piet Mondriaan
Kandinsky en Der Blaue Reiter

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom