Herman Heijenbrock

Schilder en tekenaar

Hoogovens, staalfabrieken, mijnwerkers, fabriekshallen, glasblazers, vrachtschepen, fabrieksarbeiders met hun werkkielen en petten; ontelbare malen heeft schilder en tekenaar Herman Heijenbrock (1871 -1948) deze onderwerpen uitgebeeld. Dit maakt hem tot de belangrijkste Nederlandse kunstenaar die zich met het thema van de industrialisatie bezighield. Van 19 juni tot en met 18 september 2005 zijn in de Boscotondohal van het Gemeentemuseum Helmond onder de titel `WERK & zo' 150 werken van zijn hand te zien. Voor de tentoonstelling is een keuze gemaakt uit de omvangrijke collectie kunstwerken van Heijenbrock die het museum in haar depot bewaart. Het gaat om een kleine 600 werken die grotendeels in bezit zijn van het Gemeentemuseum Helmond. Daarnaast hebben de Stichting Herman Heijenbrock en de familie van de kunstenaar een groot aantal werken in langdurige bruikleen gegeven. Aanleiding voor de presentatie vormt een schenking van 22 werken uit particulier bezit die het museum kortgeleden ontvangen heeft. Het merendeel van de kunstwerken is nooit eerder in het museum getoond.

Gloed van vuur

Opvallend aan de werken is onder meer Herman Heijenbrocks materiaalkeuze: tekeningen in pastelkrijt op zwart papier. Daarmee kon hij goed de gloed van het vuur in de fabrieksovens en het schijnsel van het lamplicht in de duisternis weergeven. Daarnaast heeft hij olieverfschilderijen, aquarellen en litho's gemaakt.
Op de tentoonstelling wordt een beeld gegeven van de veelomvattendheid van het werk van Heijenbrock. Landschappen, studies van natuurverschijnselen, zelfportretten en stadsgezichten tonen aan dat hij zich niet beperkt heeft tot mijn- en industrievoorstellingen.

Documentaire waarde

Het werk van Herman Heijenbrock is niet alleen interessant door de grote vaardigheid waarmee de gloed van de ovens en van de vuren in de fabrieken is weergegeven, maar ook door de documentaire waarde. Herman Heijenbrock registreerde zo'n 75 jaar geleden hoe het toen toeging in de fabrieken en mijnen in WestEuropa en met name in Nederland. Om het verschil tussen hedendaagse fabrieksarbeid en die uit de tijd van Herman Heijenbrock te benadrukken, is op de expositie ook een selectie te zien uit het werk van Hans van der Meer. Deze vooraanstaande Nederlandse fotograaf weet het kenmerkende van het hedendaagse industrieproces vast te leggen.

Restauratie op zaal

De 22 kunstwerken die deel uitmaken van de schenking, moeten gerestaureerd worden. Een groot deel van deze werkzaamheden is voor de museumbezoekers te volgen. Een papierrestaurator is enkele dagen op de tentoonstelling aan het werk en geeft dan ook uitleg. Daarnaast wordt gedurende de tentoonstelling een korte documentaire over het leven en werken van Herman Heijenbrock vertoond, die recentelijk in opdracht van het museum gemaakt is.

Mens en Werk

Het Gemeentemuseum beschikt over een grote collectie kunstwerken rond het thema 'Mens en Werk'. In de verzameling is te zien hoe kunstenaars tegen het arbeidsproces tussen circa 1830 en 1950 aankeken. De collectie is voor Nederland uniek en een van de weinige op dit terrein in Europa. Er zijn niet veel kunstenaars die zich in hun werk specifiek hebben beziggehouden met het thema industrie en arbeid. Herman Heijenbrock is een van de belangrijkste Nederlandse kunstenaars op dit gebied en hoort daarmee thuis in de collectie van het Gemeentemuseum.

Herman Heijenbrock (1871 Amsterdam - Blaricum 1948)

Herman Heijenbrocks grootste inspiratiebronnen waren de industrie en de massaproductie. Herman Heijenbrock schilderde de arbeidersbevolking in een tijd dat hun werkdagen lang en zwaar waren en zij weinig sociale voorzieningen hadden. Daarbij stonden zij vaak de gehele dag in de hitte van de stoommachine, in die tijd de belangrijkste energiebron. Als socialist had Herman Heijenbrock een goed oog voor de ellendige werkomstandigheden van arbeiders en mijnwerkers. Maar hij geloofde wel in de industriële revolutie. Deze zou volgens hem op termijn voor een waardig bestaan van veel mensen zorgen.
Herman Heijenbrock legde niet alleen het werken van de Nederlandse arbeider vast. Zo bezocht Herman Heijenbrock onder meer de Belgische mijnstreek, Engeland en Duitsland. In deze landen liet de Industriële Revolutie zijn sporen eerder en sterker achter dan in ons land.
Bij voorkeur werkte Herman Heijenbrock met pastelkrijt op zwart papier. De licht - donkerwerking van de open vuren in de fabrieken of de schamele verlichting in een mijnschacht kon hij op die manier treffend weergeven. Ook maakte hij verschillende schilderijen met olieverf, die een beeld geven van de productieprocessen van zijn tijd.

Museum van de Arbeid

Enige jaren geleden kocht het Gemeentemuseum ruim 400 werken van Herman Heijenbrock van het NEMO in Amsterdam. Het NEMO bezat deze collectie omdat zij voortgekomen is uit het 'Museum van de Arbeid'. Herman Heijenbrock was oprichter van dit museum, dat later in achtereenvolgens het Nederlands Instituut voor Nijverheid en Techniek (NINT) en het NEMO veranderde. Een belangrijk deel van zijn kunstwerken maakte hij speciaal voor het 'Museum van de Arbeid'. Herman Heijenbrock wilde dat mensen door een bezoek aan zijn museum waardering en begrip kregen voor het werk en de persoon van de naamloze arbeider. De werkzaamheden voor het museum en de daarbij komende pedagogische en documentaire activiteiten hebben een groot deel van zijn leven in beslag genomen.

Werk

De voorstellingen, die Herman Heijenbrock koos, zijn uiteenlopend van aard. Van mijnwerkers tot fabrieksinterieurs en van portretten van arbeiders tot havengezichten. De meeste van zijn werken gaan over staalindustrie, mijnbouw en fabrieksarbeid. Daarnaast zijn er heel vroege tekeningen die Herman Heijenbrock maakte toen hij werkzaam was als interieurdecorateur. Herman Heijenbrock koos echter ook andere onderwerpen. Bijvoorbeeld landschappen en natuurverschijnselen, zoals vulkaanuitbarstingen of wolkenluchten. Of hij gaf zijn impressie weer van de bewoners en van het landschap op de Balkan, waar hij tijdens zijn huwelijksreis verbleef.

Tentoonstelling

Gemeentemuseum Helmond
Kasteelplein 1, Helmond
Tel.: 0492 58 7716
Van 19 juni t/m 18 september 2005

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel september 2005
Emil Nolde (1867-1956)
Justin Bennett
Broedertwist
Folkert de Jong
Kruistochten
Daniel Richter
Bart van Hove

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom