Art decobeelden van Bali 1930-1970

Van souvenir tot kunstobject

Na de Eerste Wereldoorlog ontdekten toeristen en kunstenaars het paradijselijke eiland Bali. Ze bezorgden de kunstenaars op Bali een nieuwe bron van inkomsten: kunst als souvenir. Beelden en schilderijen uit die tijd vertonen duidelijk de invloed van de westerse kunststroming art deco. Museum Nusantara organiseerde in 2005 met gastconservator Frans Leidelmeijer een succesvolle tentoonstelling over de art decobeelden van Bali. Ditmaal maakte hij een nieuwe selectie waarbij meer aandacht is geschonken aan de periode na de Tweede Wereldoorlog. Op Bali had de art decostijl toen nog veel invloed. De wisselwerking tussen Indonesische en westerse kunst is weer prachtig geïllustreerd met behulp van de sierlijke houten sculpturen.

Nieuwe impulsen

Toen in het begin van de 20e eeuw de laatste koninkrijkjes op Bali onder Nederlands bestuur kwamen, viel ook hun rol als opdrachtgever van de beeldende kunst weg. Met de komst van Westerse kunstenaars en toeristen kreeg de kunst op Bali nieuwe impulsen. De toeristen wilden een kunstzinnig voorwerp mee naar huis, het liefst van een formaat dat in de koffer paste. Van een gemeenschapskunstenaar werd de Balinese kunstenaar een vrije kunstenaar, die individuele kunst maakt en zijn gedachten en fantasieën als inspiratiebron gebruikt. Vooral de beeldhouwers raakten geïnspireerd door de westerse art nouveau en art deco. Hun sculpturen met opvallende, golvende lijnen en langgerekte vormen werden verkocht via een paar galeries op Bali. Drie buitenlandse kunstenaars die belangrijk geweest zijn bij de ontwikkeling van de moderne beeldhouwkunst op Bali zijn Walter Spies, Rudolf Bonnet en Miguel Covarrubias.

Welgestelde toeristen

In de jaren dertig kwam er een stroom van welgestelde toeristen op gang. Reisbureaus en scheepvaartmaatschappijen gaven wervende folders en posters uit, waarin Bali werd aangeprezen als het laatste paradijs op aarde. Op hun excursies over het eiland kochten de toeristen in de toko's souvenirs in de vorm van houten beeldjes of tekeningen. Om deze souvenirs op een artistiek hoog peil te houden, richtte Spies in 1936, samen met de edelman Cokorde Sukawati en de legendarische Balinese schilder, beeldhouwer en architect Gusti Nyoman Lempad, de kunstenaarsvereniging Pita Maha (Grote Levenskracht of Grote Geest) op.

Het einde van Pita Maha

In 1942 viel Japan Nederlands-Indië aan. Dit betekende ook het einde van de invloedrijke kunstenaarsbeweging Pita Maha. Toeristen bleven weg en de schilders en houtsnijders gingen vaak weer aan het werk in de sawa's. Walter Spies werd geïnterneerd.
Na de oorlog gingen de zaken goed, ondanks de roerige onafhankelijkheidstrijd van Indonesië. Nederlandse troepen bevonden zich in verband met de Politionele Acties op Java, van waar zij bij terugkeer naar Nederland als souvenir een Balinees beeldje mee naar huis namen. Anders dan in het Westen werkten de Balinese beeldhouwers in deze periode in min of meer dezelfde art decostijl als voor de oorlog. De invloed van de legendarische Pita Mahagroep was nog duidelijk zichtbaar.

Massatoerisme

In 1969 werd het internationale vliegveld Tuban, bij Den Pasar geopend. Nu kwam het toerisme pas echt goed op gang, met pieken in de jaren tachtig en negentig. Bali werd een aantrekkelijke bestemming voor toeristen van over de hele wereld. Men ging vooral naar Zuid-Bali. Kuta werd het Torremolinos van Bali. Die grote stroom toeristen was niet bevorderlijk voor de kwaliteit van de souvenirs waarover de Pita Maha in de vooroorlogse jaren zo gewaakt had. Zielloze beeldjes, snel gesneden om aan de grote vraag te voldoen, werden door kritiekloze toeristen mee naar huis genomen. Er zijn echter nog steeds centra op Bali waar beeldhouwkunst op niveau wordt bedreven.

Tentoonstelling met publicatie

Frans Leidelmeijer werd in 1990 de eerste gekwalificeerde expert en taxateur van kunstnijverheid van 1850 tot heden. Leidelmeijer is bekend van het Avro-programma "Tussen kunst en kitsch". Voor de tentoonstelling in Museum Nusantara maakte Leidelmeijer een gevarieerde selectie van beelden van Bali, afkomstig uit diverse collecties. Foto's, filmfragmenten, reisbrochures en affiches roepen de sfeer op van het onbedorven, paradijselijke Bali uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Uitgeverij Waanders geeft, in samenwerking met Museum Nusantara, een boek uit bij de tentoonstelling (17,95 euro, ISBN 9040081867).

Tentoonstelling

Museum Nusantara
St. Agathaplein 4, Delft
Van 31 maart t/m 27 augustus 2006

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel april 2006
Met stip
Rembrandt de verteller
Kröller-Müller heropent Van de Velde-vleugel
Goltziuspenning 2006
Van Deventer legaat
De kunst van het oud worden

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom