Goede sier

Nederlandse Keramiek 1880-1940

In 2005 is de omvangrijke collectie vernieuwingsaardewerk van de jurist Jaap Douma (1917-2002) in het bezit van het Gemeentemuseum gekomen. Naast grote namen, zijn in deze verzameling van Nederlands vernieuwingsaardewerk ook verrassende ontwerpen uit kleinere fabrieken te vinden. Dankzij deze verwerving is het museum nu in staat een gedetailleerd overzicht van het Nederlandse sieraardewerk uit de periode 1880-1940 te geven, waarin onder meer de hoogtepunten uit dit legaat zijn te zien.

De Porceleyne Fles

Een van de eerste bedrijven, dat vernieuwingsaardewerk op de markt bracht, was de Delftse plateelbakkerij De Porceleyne Fles. Dit bedrijf genoot vooral bekendheid om het Nieuw Delfts dat vanaf 1910 werd vervaardigd. Het Nieuw Delfts is zowel qua decor als vormgeving geïnspireerd op islamitisch aardewerk. De oosterse vormen zijn versierd met plant- en diermotieven, waaronder vaak fabelwezens, die op een ondergrond van witte slib in vooral de kleuren groen, blauw en rood zijn aangebracht. Een speciale transparante glazuur zorgde voor de zo karakteristiek uitvloeiende kleureffecten. Terwijl de vernieuwingen van De Porceleyne Fles vooral technisch van aard waren, richtten plateelbakkerijen als De Distel, Rozenburg en Zuid-Holland zich meer op versieringen.

Haagse Plateelbakkerij Rozenburg

Met name de Haagse Plateelbakkerij Rozenburg heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het nieuwe gezicht van het Nederlandse sieraardewerk. Dit is in eerste instantie te danken aan de architect T.A.C. Colenbrander (1841-1930), die in de periode 1885-1889 een volledig nieuw productieassortiment ontwierp. Het assortiment van Colenbrander kenmerkte zich door grillige vormen en decors, veelal geabstraheerd naar de natuur en in een expressionistisch kleurenpalet. Op de wereldtentoonstelling van 1900 bracht Rozenburg het delicate eierschaalporselein, dat al snel wereldberoemd werd. Het succes van dit roomwitte porselein, waarop dieren en planten in een licht kleurenpalet zijn aangebracht, zorgde voor veel navolgers als de Goudse plateelbakkerijen Regina en Zuid-Holland.

Kunstenaars ontwierpen aardewerk

Gedurende deze periode zijn er ook fabrieken die door kunstenaars ontworpen aardewerk maakten waarbij de functie van het voorwerp de beslissende factor is van de vormgeving. Zo voerde de Utrechtse Faience- en Tegelfabriek Holland in de jaren 1904-1906 eetserviezen uit naar ontwerp van H.P. Berlage en Jac. van den Bosch. De eenvoudig gevormde handvatten, dekselknoppen en tuiten met vloeiende belijning sluiten logisch aan bij de hoofdvorm. Geïnspireerd door de ideeën van De Stijl ontwierp Cornelis van der Sluys voor de Eerste Steenwijker Kunst-Aardewerkfabriek ESKAF gebruiksaardewerk, dat gebaseerd is op geometrische vormen.

Crisisaardewerk

Een aparte categorie vormt het crisisaardewerk dat in de jaren dertig ontstond en zijn naam heeft te danken aan de moeilijke economische omstandigheden van die tijd. Dit aardewerk, dat om kostenbesparende overwegingen slechts werd versierd met allerlei glazuurvarianten, bleek onverwacht populair bij de consument. Hoewel sommige fabrieken hun ontwerpers veel ruimte boden, genoten de zelfstandig gevestigde pottenbakkers, onder wie L. Nienhuis, die eerder ook voor De Distel werkte en Chris Lanooy natuurlijk de meeste vrijheid. Pottenbakkersechtparen als Hobbel-Van Harten en Wildenhain Friedländer nemen hierbij een bijzondere plaats in. Geïnspireerd door de keramiek van het Verre Oosten, maakten zij experimenteel aardewerk dat zijn kracht vooral ontleent aan de spannende verhoudingen tussen materie, vorm en glazuren.

Publicatie

Bij de tentoonstelling verscheen "Het Keramiek Boek. Nederlands vernieuwingsaardewerk 1880-1940" geschreven door de samensteller van de tentoonstelling, Titus M. Eliëns (14,95 euro).

Tentoonstelling

Gemeentemuseum Den Haag
Van 24 juni t/m 5 november 2006

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel juni 2006
Wapengekletter op porselein
B.C. Epker
Kunstenaars uit Helmond
Mesdag en de Haagse School
Theo van Rysselberghe
Zeitgeist
Evelyn Hofer
Rozenburg

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom