Beeldschone Boeken

Middeleeuwen in goud en inkt

Prachtige minuscule details, flonkerend bladgoud en schitterend kleurgebruik: het zijn de kenmerken van de middeleeuwse manuscripten. De tentoonstelling Beeldschone Boeken in Museum Catharijneconvent in Utrecht geeft met een selectie van ruim honderd handschriften een uitgebreid overzicht van de Utrechtse boekproductie in de Middeleeuwen. De tentoonstelling Beeldschone Boeken kwam tot stand in nauwe samenwerking met de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Hiervoor is een keuze gemaakt uit de rijke verzameling handschriften van het museum en de unieke collectie Utrechtse kloosterboeken van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Belangrijke bruiklenen uit binnen en buitenland vullen deze selectie aan. De manuscripten in de expositie dateren voornamelijk uit de veertiende en vijftiende eeuw. Vanwege het kostbare karakter en de hoge artistieke kwaliteit zijn deze Beeldschone Boeken stuk voor stuk uniek.

Utrecht

In de Middeleeuwen vormde de stad Utrecht als bisschopszetel hét centrum op het gebied van cultuur, politiek en religie in de Noordelijke Nederlanden. De kostbare en rijk versierde manuscripten die in deze periode tot stand kwamen, zijn een absoluut hoogtepunt binnen de beeldende kunst. De aanwezigheid van kapitaalkrachtige geestelijken, invloedrijke adel en welgestelde burgers vormde een vruchtbare voedingsbodem voor de ontwikkeling van een invloedrijke kunstproductie. De beeldschone boeken werden in Utrecht gemaakt of hebben een bijzondere relatie met deze stad. De vervaardigers van Utrechtse manuscripten genoten een grote faam die tot ver buiten de regio en zelfs buiten de landsgrenzen reikte. Utrecht veroverde hierdoor een belangrijke internationale positie op het gebied van de handschriftenproductie en de vroege boekdrukkunst.
De beeldschone boeken hebben veel te vertellen. Al deze verhalen zijn in de tentoonstelling op een heldere manier onderverdeeld in vier thema's: handgeschreven, handgemaakt, handgeschilderd en handgedrukt. Zo komt het gehele productieproces van manuscripten aan bod, de opdrachtgevers krijgen aandacht, evenals de kloosterlingen en ambachtslieden die deze handschriften vervaardigden. Bovendien wordt duidelijk hoeveel mensen aan één handschrift werkten, hoe perkament werd gemaakt en welke materialen men gebruikte. Tekst en uitleg voor het publiek is gratis beschikbaar in de vorm van een mooi en handzaam boekje. De eigentijdse vormgeving van de tentoonstelling is van de hand van Theo Tienhooven.

Digitale pageturners

Normaal gesproken is het niet mogelijk om door middeleeuwse boeken te bladeren. Als zo'n oud exemplaar al opengeslagen tentoongesteld wordt, zijn er maar twee pagina's zichtbaar. om het publiek de gelegenheid te bieden meer van deze rijk versierde pagina's te bekijken, zijn de belangrijkste exemplaren uit de collectie van Museum Catharijneconvent gedigitaliseerd. Enkele van deze middeleeuwse 'pageturners' kan men op de tentoonstelling digitaal doorbladeren door middel van touchscreens.

Van handgeschreven tot gedrukt

De tentoonstelling Beeldschone Boeken in Utrecht belicht in een aantal thema's de Utrechtse manuscripten en vroeg gedrukte boeken uit de Middeleeuwen en vroege Renaissance (ca. 695-1528). De opdrachtgevers krijgen aandacht, maar ook de kloosterlingen en ambachtslieden die deze handschriften maakten. Ook het productieproces van manuscripten komt aan bod: hoeveel mensen werkten aan één handschrift, hoe werd perkament gemaakt en waar haalde men de materialen vandaan? Verder zal te zien zijn dat niet ieder boek in de loop der tijd beeldschoon bewaard is gebleven. Waterschade, inktvraat, schimmel, uitgesneden miniaturen voor de losse verkoop of muizen zijn soms rampzalig geweest voor deze oude manuscripten. De tentoonstelling laat bovendien de invloeden van Utrechtse manuscripten zien op boeken destijds elders in Europa en vice versa, evenals de gevolgen van de introductie van de boekdrukkunst in Utrecht in 1473.

Utrechtse draken en andere zaken

Bezoekers kunnen aan de hand van verschillende themaroutes opmerkelijke aspecten van de manuscripten achterhalen. Zo is er een route over het draakje dat in Utrechtse boeken opduikt en uitgroeit tot een waar beeldmerk. De route Niet alles is pracht en praal laat zien dat niet ieder boek in de loop der tijd beeldschoon bewaard is gebleven. Daarnaast is er een uitgebreid activiteitenprogramma samengesteld: zelf miniaturen schilderen, lezingen en inleidingen bijwonen of met een gids op pad. Kinderen kunnen met een loep op zoek naar bijzondere beestjes of leren schrijven met een echte ganzenveer. En voor wie wil meeschrijven aan een hedendaagse versie van een middeleeuws boek is er de installatie Retyping Dante van de Utrechtse Stichting Z25.

Samenwerking

De tentoonstelling Beeldschone Boeken is een samenwerkingsverband tussen Museum Catharijneconvent en de Universiteitsbibliotheek Utrecht, die in 2009 haar 425- jarig bestaan viert. Bovendien is de tentoonstelling onderdeel van het internationale cultuurevenement Holland Art Cities.

Tentoonstelling

Museum Catharijneconvent
Lange Nieuwstraat 38, Utrecht
Van 16 mei - 23 augustus 2009

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel mei 2009
Günter Brus
Fabulous Fictions
Fernando Bryce
Frank Gerritz
Goud uit Java en zilver uit Batavia

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom