Pop-up boeken

Twee spectaculaire boekententoonstellingen

Deze zomer wijden twee musea zich aan het spectaculaire pop-up boek. In het Haagse Museum Meermanno Huis van het boek vindt de tentoonstelling 'Pop-up!' Bijzondere en beweegbare boeken plaats waarin vooral oude en zeldzame beweegbare boeken en hedendaagse kunstenaarsboeken te zien zijn. Het Veluws Museum Nairac in Barneveld toont met de expositie 'Pop-up!: Het boek uit de band gesprongen' vooral de populaire pop-up boeken uit de twintigste eeuw. Niet eerder is in Nederland zo'n breed overzicht gegeven van de pop-ups en de beweegbare boeken die door hun kwetsbaarheid niet vaak getoond kunnen worden.

Museum Meermanno

Museum Meermanno toont anatomische atlassen en astronomische werken uit de 15e tot de 18e eeuw en speelboeken in allerlei verschijningsvormen: van suikerzoete opzetprenten tot humoristische scènes van Lothar Meggendorfer. Ook zijn er bijzondere kunstenaarsboeken te zien van 1960 tot nu (onder andere van Andy Warhol en Sjoerd Hofstra) en kunnen de nieuwste digitale pop-up vormen op een e-reader ontdekt worden. Voor de bezoeker die de pop-up graag 'hands on' beleeft, zijn er boeken beschikbaar die door iedereen aangeraakt mogen worden. Voor kinderen en volwassenen worden tijdens de tentoonstelling verschillende activiteiten en workshops georganiseerd.

Veluws Museum Nairac

In het Veluws Museum Nairac is een grote selectie te zien uit het rijk geschakeerde aanbod van pop-up boeken vanaf het begin van de twintigste eeuw tot nu, waaronder enkele zeldzame exemplaren. Van een aantal kunstenaars is veel werk te zien: de Tjech Vojtêch Kubasta (1914-1992) was een van de meest creatieve kunstenaars en 'paper engineers' vanaf de jaren veertig van de 20e eeuw. Zijn levendige en kleurrijke illustraties springen letterlijk van het papier en geven een heel nieuwe draai aan de bekende sprookjes. ook de spectaculaire werken van hedendaagse papiergeweldenaar Robert Sabuda en de artistieke abstracte vormexperimenten van David Carter zijn ruim vertegenwoordigd.

Beweegbare boeken

De eerste beweegbare boeken stammen uit de dertiende eeuw. Deze boeken hadden vaak een wetenschappelijk of educatief karakter. Zo werden uitklapprenten gebruikt om berekeningen of landkaarten te tonen en roterende schijven maakten de werking van het heelal inzichtelijk. De eerste boeken waarbij de beweging een essentieel onderdeel uitmaakte van de beleving van het boek waren de `speelboeken' uit het begin van de negentiende eeuw. Hierin kan je door deurtjes te openen of aan strookjes papier te trekken, nieuwe scènes tevoorschijn toveren en figuren in beweging brengen.
De werkelijke pop-up boeken, waarbij de voorstelling vanzelf omhoog komt wanneer de bladzijde wordt omgeslagen, bereikten in de twintigste eeuw een ongekende populariteit. Sprookjes, de dierenwereld, architectuur, stripfiguren en beroemdheden als Elvis Presley komen tot leven in ingenieuze papieren 3D constructies. ook kunstenaars lieten zich inspireren door de pop-up: zo laat Andy Warhol, icoon van de pop art, in de jaren zestig van de 20e eeuw een blikje tomatenpuree rechtop staan in zijn index book. De Nederlandse kunstenaar Sjoerd Hofstra bereikt in zijn boeken zowel een hoog artistiek niveau als een geavanceerde pop-up techniek.

Meermanno: Huis van het boek

Museum Meermanno heeft zijn nationale en internationale positie in de museumwereld tegen het licht gehouden. Gezien het internationale karakter van de museumcollectie (middeleeuwse handschriften, incunabelen, oude drukken en bijzondere moderne boeken die een beeld geven van de westerse boekgeschiedenis) ligt het in de lijn om in de nabije toekomst intensiever samen te werken met buitenlandse musea, universiteiten en andere instellingen. Daarbij zal het museum nadrukkelijk naar voren brengen dat het oudste boekenmuseum ter wereld is.
Zolang er boeken bestaan, zijn boeken ook verzameld. De gewone vorm daarvoor is de bibliotheek. Sommige bibliotheken bestaan al eeuwen lang, denk aan de bibliotheek van Sankt-Gallen, van het Vaticaan of aan verschillende universiteitsbibliotheken. Maar boekenmusea zijn zeldzaam. Het Museum Meermanno in Den Haag is het oudste nog bestaande boekenmuseum ter wereld. Hier staat niet de inhoud van de boeken op de eerste plaats, maar de vormgeving ervan, het schrift of lettertype, de gebruikte materialen en andere fysieke aspecten: kortom het geschreven en gedrukte boek uit het verleden en heden als artefact.
Museum Meermanno is gevestigd in het vroegere woonhuis van baron Van Westreenen aan de Prinsessegracht te Den Haag. Bij zijn overlijden liet hij zijn huis en zijn collecties na aan de staat, om tot een museum te worden omgevormd. Na enkele verbouwingen kon het museum in 1852 voor het publiek worden opengesteld. Als typisch 19e-eeuwse verzamelaar had baron Van Westreenen niet alleen belangstelling voor oude handschriften en vroege gedrukte werken, maar ook voor objecten afkomstig uit de antieke culturen.
Dankzij de strenge bepalingen van het testament van de baron is dit 19e-eeuws museaal ensemble integraal bewaard gebleven. Dit geeft samen met de contemporaine museuminrichting en het prachtige woonhuis met zijn 18e en 19e eeuwse elementen het museum zijn uniek karakter, ook gezien vanuit een internationaal perspectief.

Museum Meermanno

Prinsessegracht 30, Den Haag
Van 9 juli t/m 23 oktober 2011

Veluws Museum Nairac

Langstraat 13, Barneveld
Van 18 juni t/m 5 november 2011

Afbeelding

Robert Sabuda, America the beautiful, Collectie Goldschmidt, (foto: Jan Pit / Museum Nairac)

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Kunst Actueel
Kunst Actueel juni 2011
Günter Tuzina
Roger Ballen
Erwin Wurm
Markus Lüpertz
Emiel van Moerkerken
Gert en Uwe Tobias
Pronkzucht aan het hof Keizerlijk porselein uit Shanghai

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom