Alexander Calder

De grote ontdekking

Vorig jaar ontving het Gemeentemuseum Den Haag de prestigieuze Turing Toekenning voor het tentoonstellingsconcept 'Alexander Calder: De grote ontdekking', waardoor de realisatie van dit omvangrijke project mogelijk werd. Voor het eerst sinds 1969 is dit voorjaar een groot overzicht te zien van de kunstenaar die in de naoorlogse jaren in Nederland wordt beschouwd als de belangrijkste Amerikaanse kunstenaar van die tijd.
Met zijn magische handen maakt hij van ijzerdraad sierlijke, herkenbare figuren; mensen, dieren en portretten. Tot Calder in 1930 het atelier bezoekt van Piet Mondriaan, met wie hij de liefde voor ritme en jazz deelt. Dit bezoek blijkt een keerpunt in zijn leven en carrière. Voor het eerst ervaart hij hoe vrij kunst kan zijn zonder voorstelling, wanneer het zweeft en danst in de ruimte. Dit inzicht, dat zijn werk zo radicaal verandert, staat centraal in de tentoonstelling.

Dynamiek

Alexander Calder (1898 - 1976) groeit op in een creatief gezin als zoon van een beeldhouwer en een schilderes. Als kind al maakt hij van de meest uiteenlopende materialen speelgoed, dierfiguurtjes en sieraden. Toch volgt hij eerst een opleiding tot werktuigbouwkundig ingenieur en gaat hij pas in 1923 alsnog naar de kunstacademie. Zijn grote passie voor beweging zet hij met behulp van zijn technische achtergrond voort in zijn kunst; alles wat hij maakt beweegt. Deze toevoeging van dynamiek in de tot dan toe statische beeldhouwkunst maakt hem een groot vernieuwer; nooit meer zal een beeldhouwer gezien worden als een kunstenaar die alleen met ruwe materialen en beitels werkt.

Parijs

Tussen 1926 en 1933 woont Alexander Calder in Parijs, op dat moment het hart van de moderne kunst. Hij maakt dan speelse, lichte draadsculpturen die nauwelijks ruimte innemen. Bekend wordt hij ook door zijn complete circus gemaakt van alledaagse materialen als ijzerdraad, hout, leer, kurk en stukjes stof. Regelmatig treedt hij op met dit circus, want alle figuren kan hij op de juiste manier laten bewegen: koorddansers zwieren, honden springen door een hoepeltje en de olifant loopt op zijn achterpoten.

Optimistische kunst

Het compleet nagebouwde atelier van Piet Mondriaan aan de Rue du Départ, vormt het middelpunt van de tentoonstelling. Het markeert de overgang in Calders werk van figuratie naar abstractie. Want na het atelierbezoek in 1930, verandert Alexander Calder van een spelende, geestige beeldhouwer ineens in een abstract, serieus kunstenaar. Zijn werk verandert rigoureus. Zijn sculpturen bestaan niet langer meer alleen uit ijzerdraad, maar ook uit rode, zwarte of witte bollen. Hij ontwikkelt eerst kleine, maar later steeds groter wordende mobiles, waarin hij telkens op zoek is naar balans en beweging. Deze speelse, optimistische kunst wordt beschreven als 'een soort balletkunst van gekleurd metaal' waar een grote positieve kracht vanuit gaat.
In de tentoonstelling is een film te zien die begin jaren '30 in Nederland vertoond is. Filmmaker Hans Cürlis maakte in 1929 opnames van Alexander Calder die met niets meer dan een nijptang en zijn handen twee circusfiguren in ijzerdraad maakt. Calder wordt ook dan al door zijn materiaalkeuze en werkmethode neergezet als een vernieuwer in de beeldhouwkunst.

Tentoonstellingscatalogus

Bij de tentoonstelling verscheen de rijk geïllustreerde catalogus (Ludion, 24,95 euro) met bijdragen van Wietse Coppes, Doede Hardeman, Hans Janssen en Caroline Roodenburg. Sieb Posthuma schreef en illustreerde ook het kinderkunstboek 'De draad van Alexander' (Uitgeverij Leopold, € 13,95), waarvan de originele illustraties gelijktijdig te zien zijn in de kindermuseumzaal.
Zoals gezegd wordt de tentoonstelling mede mogelijk gemaakt door de Turing Foundation. Deze stichting reikt iedere twee jaar de prestigieuze Turing Toekenning wordt. Doel van de Turing Toekenning (450.000 euro) is om Nederlandse musea uit te dagen hun onmogelijke droom tot een realiseerbaar plan uit te werken. Zo kunnen zij een uitzonderlijke expositie op het gebied van de beeldende kunst maken, met kunstwerken die anders alleen in buitenlandse musea te zien zouden zijn. Bovendien dankt het Gemeentemuseum de Calder Foundation, New York voor hun medewerking.

Afbeelding

Alexander Calder, Disque blanc, disque noir (Yellow Panel), 1936, Beschilderd hout en metaal, stalen stangen, motor / painted wood and metal discs, steel rods,, motor , 213 x 99 x 14 cm, Musée national d'art moderne, Centre Pompidou, Parijs.

Tentoonstelling

Gemeentemuseum Den Haag
Van 11 februari t/m 28 mei 2012

Uw Reactie

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie over Kunst en Kunstenaars

Actuele exposities
Tentoonstellingen december 2011
Helga Paetzold
Azzedine Alaia
André Kruysen
Willem Maris
More to Tell
Matthew Day Jackson
Judith Krebbekx
Pieter Hugo

De laatste cd-rom van CultuurArchief.nl is een aanrader voor kunstenaars en kunstliefhebbers.
Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Kunst op cd-rom